ميان كسبه افراد نادرست و منحرف وجود دارد و در ميان ادارىها اشخاص فاسد و زشت‌كار ديده مىشود ، ممكن است در ميان روحانيون نيز يك يا چند نفر ناصالح و منحرف باشد ؛ لذا اگر بقالى خلاف كند ، مىگويند فلان بقال خلاف‌كار است . اگر يك عطار عمل زشتى مرتكب گردد ، گفته مىشود فلان عطار زشت‌كار است . ليكن اگر آخوندى عمل ناشايسته‌اى انجام دهد ، نمىگويند فلان آخوند منحرف است ، گفته مىشود آخوندها بدند ! وظايف اهل علم خيلى سنگين است ؛ مسئوليت علما بيش از ساير مردم مىباشد . اگر به اصول كافى « 1 » ، كتاب وسائل « 2 » ، به ابواب مربوط به وظايف علما مراجعه كنيد ، مىبينيد تكاليف سنگين و مسئوليت‌هاى خطيرى براى اهل علم بيان شده است . در روايت است كه وقتى جان به حلقوم مىرسد ، براى عالِمْ ديگر جاى توبه نيست و در آن حال ، توبهء وى پذيرفته نمىشود ؛ زيرا خداوند از كسانى تا آخرين دقايق زندگى توبه مىپذيرد كه جاهل باشند « 3 » . و در روايت

--> ( 1 ) - الكافي ، ج 1 ، « كتاب فضل العلم » ، أبواب : صفة العلماء ، بذل العلم ، النهي عن القول بغيرعلم ، استعمال العلم ، المستأكل بعلمه و المباهي به ، لزوم الحجّة على العالم ، « باب النوادر » . ( 2 ) - وسائل الشيعة ، ج 27 ، ص 20 - 31 و 136 - 175 ، « كتاب القضاء » ، « أبواب صفات القاضي » ، باب 4 ، 11 ، 12 . ( 3 ) - عن جَميل بن درّاج قالَ سَمِعْتُ أبا عَبْداللَّه عليه السلام يقول : « إذا بَلَغَتْ النَّفْس هاهُنا ( وأشارَ بِيَدِه‌ِإلى حَلْقِه ) لَمْ يَكُن لِلْعالِمْ تَوْبَة ، ثُمّ قَرَأَ : ( إنّمّا التَوبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلّذينَ يَعْمَلونَ السُوءَ بِجَهالَة ) » . جميل بن دُرّاج گويد از امام صادق عليه السلام شنيدم كه مىفرمود : « هنگامى كه جان به اين‌جا رسد ( و با دست خود به گلويش اشاره فرمود ) براى عالم جاى توبه نمىماند . سپس حضرت اين آيه را تلاوت فرمود : همانا توبه براى كسانى است كه از روى نادانى بدى مىكنند » . ( النساء ( 4 ) : 17 ) ( الكافي ، ج 1 ، ص 47 ، « كتاب فضل العلم » ، « باب لزوم الحجّة على العالم » ، حديث 3 )